नाैरङ्गी फुली (१०२लघुकथा)

 १७.                                                             
अन्तिम निष्कर्ष 
मलामी नपाएर कर्कश झगडालु आईमाइले आफ्नो मरेको लोग्नेलाई डोकोले छोपेर राखेको र सो लास पछि डोके च्याउ भई उम्रेको ‘किरात लोककथा’ छ ।
साँच्चै मलामी कति हुन्छन् ? आफू मरेको कल्पना गरेर सोच्दा आफ्नो लोकप्रियता थाहा पाइन्छ भनेर डेल कार्नीजीले भनेका सत्य हुन् । ता पनि  मरेपछि....
मलाई सम्झना आउँछ एउटा विस्मृतिमा हराई सकेको मृत्यु । मेरी पत्नी आई.सि.यु.मा थिई मर्नु र बाँच्नुको दोसाँधमा । त्यहाँ एकजना ७७ वर्षका  वृद्ध थिए सिकिस्त । डायलाइसिस गरे बाँच्न सक्छ  डाक्टरको परामर्श । तर छोराहरूले गराएनन् । बरु भेन्टिलेटरमा राखे । भेन्टिलेटरमै वृद्धको देहान्त भयो ।
डायलाइसिस !
हप्ताको दुईपटक चार चार घण्टा । साह्रो हुँदै गएमा अझ हप्ताको तीन पटक पनि  । डायलाइसिस गराउन लैजा, ले, बिरामी स्याहार, बिरामी जति दिन बाँच्छ झन्झटै झन्झट । पैसाका साथै समयको वर्वादि !
डायलाइसिस ! उधारो जिन्दगी  ! बिरामी जिउँदो रहुन्जेल सबै परिवारलाई बोझ  ! डायलाइसिस  भन्दा घाट जानू लानु  सजिलो !
जिउँदोलाई स्याहार्नु, मद्दत गर्नु, सम्मान गर्नु भन्दा सजिलो काम मलामी जानू । मलामी जानु मृतकप्रतिको अन्तिम सम्मान त हुँदै हो, आफ्ना लागि पनि मलामी जम्मा गर्नु हो ।
मरेपछि खुरुखुरू लास हिँडेर घाट नजाने भएर नै लास तह नलाए कुहेर गनाएर प्रदुसन बढाउने अझ जिउँदा मान्छेकै इज्जत जाने भएकोले मलामी चाहिने हुन्छ ।  त्यसैले भनिएको होला— जिउँदाको जन्ती मर्दाको मलामी ! 
मन बुढो हुँदैन भन्थे तर मेरो मन भने बुढो भएछ कि मृत्यु र मलामीबारे मात्र सोच्न थालेको छ ।  यो शुभ कि अशुभ ? कि समयको÷जीवनको अन्तिम निष्कर्ष  !
२०७७ फागुन १९
१८.
दृष्टि

किच्च दाँतले लाशलाई हदैसम्म कुरूप बनाएको छ । दुनियालाई रुवायो, शोषण अत्याचार अनेकौं कुकर्म ग¥यो । खै के लिएर जाँदै छ ? थुक्क नाथेको घृणित जिन्दगी !

     ऊ लाशलाई थुक्न चाहन्थ्यो तर शिष्टताका कारण थुकेन ।
 लाश कति दयनीय देखिएको छ । डर धाक र स्वार्थका कारण उसले जीवनभर सम्मान देखाएको मानिस निरीह लास भएको छ । अब मान सम्मान केही गर्दिनँ । मुला आडम्बरीलाई ... !
आडम्बरका लागि त्यो लासलाई उसले ढोगेको देखाउनु पथ्र्यो तर ऊ पनि त्यो लासलाई ढोग्दैन ।
      २०७५असोज २८, सुमेरु अस्पताल

१९.
अन्तरचक्षु
“जीवन र जगत हेर्ने अन्तरचक्षु पनि सदैव एकनास नरहनाले जीवन बुझ्न असम्भव हुँदोरहेछ । मैले नै तीन प्रकारको अन्तरचक्षुले जीवन देखि सकेँ ।’
    “कस्तो अन्तरचक्षु ? साहित्यिक कुरा होला ।’’
“होइन, व्यवहारिक तीतो मीठो अनुभवको अनुभूति ...’’
“कस्तो ?’’
“म अविवाहित बिद्यार्थी हुँदा संसार रमणीय युद्ध मैदान हो, सङ्घर्ष गरेर मनलागि जित हासिल गर्न सकिन्छ र जीवन रमणीय रङ्गीन हुन्छ ...सोच्थेँ ।
विवाह पछि पत्नी र परिवारको मायामा भुलिएर सुखद सप्तरङ्गी संसारमा यसरी भुलिएँ कि एउटा लामो समय बितेको पत्तै पाइनँ । पत्नीको अकस्मात देहावसानले मलाई झसङ्ग पारेर नौरङ्गी दुनियामा पछारी दिएपछि पो जीवनको वास्तविक अनुभूति भयो । जीवन... मैले यसरी तीनप्रकारको अन्तरचक्षुले हेरेँ भोगेँ । ’’
“कस्तो सप्तरङ्गी नौरङ्गी अन्तरचक्षुको कुरा ?’’
“मानिस सुखी हुँदा सप्तरङ्गी संसारमा भुलिन्छ । सप्तरङमा अरु थप दुइ रङहरू हुन् । जब असह्य दुःखको सामना गर्छ, रुन्छ र रोइरहेको आँखाले जे देख्छ सून्य । त्यो आठौ रङ हुन्छ र त्यसको अनुभूति गर्छ । अनेकौं दुःख कष्ट पीडा सहेर पनि मानिस बाँच्न चाहन्छ,  जिजीविसाको त्यो अदृश्य नवौ रङ हो । जीवन नौरङ्गी बन्छ । यसरी जीवन हेर्ने र भोग्ने अन्तरचक्षु पनि तीन प्रकारको हुँदोरहेछ । यो तीन प्रकारको चक्षुले हेर्दा–देख्दा जीवन आधाआधि बुझ्न सकिँदो रहेछ ।’’
“किन आधा मात्र ?’’
“पूरा बुझ्न त मान्छे मरेर मात्र थाहा हुन्छ । यदि मरेको मानिसको मष्तिस्क जीवित राखेर त्यहाँ भएका मरेको मानिसको अन्तरचक्षुले देखेको भोगेको कुराहरू अध्ययन गर्न सके जीवन पूरा बुझ्न सकिन्थ्यो होला । तर अहिले सम्म त्यो सम्भव भएको छैन । कुनै दिन होला । हरेक जिउँदा मान्छेको जीवन ! जीवन बुझ्ने प्रयत्नमा नै समाप्त भइरहेको छ ... । कुनै दिन मरेको मानिसको अन्तरचक्षुले देखेको–भोगेको कुराहरूको अध्ययन पनि सम्भव होला । र, जीवनको अर्थ पूरै थाहा होला ।’
२०७६ जेठ १९, धरान
२०. 
 कुवा र हात्ती
      कुवा हजारौ वर्षदेखि प्यासीहरूलाई पानी खुवाईरहेको छ । र, प्रिय छ । 
एउटा बौलाहा हात्ती त्यस भेगको सुन्दरता नष्ट गर्न उध्दत छ । 
साना कुवाहरू आफ्नो मात्र हो भन्छ । हात्तीले त्यस कुवाको पानी सुडले खाएर तृप्त भएपछि धमिलो पार्छ । भ्यागुताहरूमध्ये एउटा कुवाघाती भ्यागुता हात्ती उसको मालिक हो भन्दै कुवा हात्तीलाई सुम्पेर आफू कुवाको राजा बन्न चाहान्छ । उसले कुवा धमिलो पार्न हात्तीलाई उक्साउछ ।
 अरू कुवावासीहरू भने विरोधमा हुन्छन् । कुवावासीहरूको कुवाप्रेम ! कुवाघाती भ्यागुता तीनीहरूलाई कुचेर मार्न हात्तीलाई उक्साउछ । बौलाहा हात्ती खुट्टा कुवामा हुल्छ । हु्ल्दै जान्छ एउटा खुट्टा पूरै कुवामा भासिन्छ । खुट्टा निकाल्न नसकेर भोकै प्यासै हात्ती मर्छ,कुहुन्छ सकिन्छ ।
हात्तीसँगै कुवाघाती भ्यागुतो पनि हात्तीको कुल््चाइले मर्छ । 
हात्ती मरे पछि पनि कुवा भने जस्ताको तस्तै रहिरहन्छ । 
  मुन्धुम  पूर्णाङ्क १९७, वर्ष १७, अङ्क ११, भाद्र२०७८

२१.
आत्मसमर्पण
यत्ति सारो दुब्लाइएको थाहा थिएन । रोग बुढेसकाल नै हो नि । अब यसबाट छुटकारा पाउन त...
समकालिन साथी भाइहरूसँग भेटघाट हुन छाडेको छ । के के गरिरहेजस्तो देखिएर समय काट्नु पर्ने । घुम्न जाउ कहाँ जाने ? कतै जाने सामथ्र्य पनि छैन । किताब पढ्यो, पढ्ने प्रयोजन पनि के र ? बाँच्यो, बाँच्नुको उपादेयता पनि के ?
एक्लो बसाइ !
गोठमा बुढो गोरू मात्र छ । सुखा घाँसपराल कै भरमा मरन्च्यासे भइ बाँचिरहेको । जवान गोरूहरू जोत्न गएका छन्, भर्खरका गाई, बहर, बाछाबाछि चराउन लगिएको छ । बुढो गोरू हिड्न नसक्ने, जोत्ने त कुरै भएन । चरणमा समेत चर्न नसक्ने । एक्लै टाट्नाको रूखोसुखो खाएर बाँच्न प्रयत्नरत मजस्तै बुढो गोरू ।
बेलुकि छोराबुहारीले सल्लाह गरेको सुन्छु— ‘यो बुढो गोरु कतिसम्म पालिराख्ने ? मिया खोजेर बेचि दिऊ ।’
जीवनका अनेकौ हुण्डरी हुरी समस्याहरूसँग नहारेको म उनीहरूको कुरा सुनेर उदास हुन्छु । हिम्मत हार्छु ।
निर्दयी समय !
म ?! अजम्बरी को हुन्छ र ? के नै सदैव रहन्छ र ! म पनि ...समय र जीवनसँग आत्मसमर्पण गर्छु । बुढो गोरुजस्तै बेचिनु अगावै ...! अगावै ...!!
२०७६ चैत ६, धरान
२२.
अलप

पुषको जाडोमा घाम ताप्दै परीकथा पढ्दापढ्दै झपक्क निधाएछु ।
कता कता अग्लो पहाडमा चारजना उक्लिदै थिथौँ । तिनी र म अनि दुइ जना अपरिचित सुन्दर युवक युवती । म यसरी तिनीसँग हिड्दा असाध्य रमाइरहेको थिएँ ।
टाकुरामा पुगेपछि एकजना परीजस्ती महिलाले हामी दुईलाई हामी बस्ने घरतिर बोलाइन्, म तिनको पछि लागेँ । सोचीरहेको थिएँ ती दुई युवा युवतीलाई पनि हामीसँगै बास बस्न लगे हुने थियो ।
पछाडि फर्केर हेरेँ मेरी पत्नी पोपको जस्तो सेतो टोपी ओढेकी मेरो पछिपछि प्रसन्न भई आइरहेकी ...
ती दुइ युवा युवती हाम्रो पछि नआई अर्काे बाटो लागे । तिनीहरु अलप भएपछि पछिपछि आइरहेकी पत्नी पनि अलप...
झल्यास्स ब्युझन्छु । सपनामै भएपनि निमेषभर पत्नीलाई देखेकोमा प्रसन्न हुन्छु ।
सुनेको थिएँ मरेका मानिसहरूसित सपनामा पनि दोहोरो वार्तालाप हुँदैन रे । मेरो पनि तिनीसित दोहारो सम्वाद भएन । तीनले मलाई एक वर्षअघि नै छोडेको कुरा सम्झनासाथ सपनामा झलक्कै भएपनि तिनलाई भेटेको खुसी पनि अलप ...
अलप अल्पिनु अस्ताउनु... नअस्ताउने को र के रहेछ र ! आखिर सब  अलप !
२०७६पौष ४, शनिबार, धरान

२३.
काँडावाली
‘बोल्यो कि पोल्यो ।’ राम्रै बोलाउदा पनि उल्टो अर्थ लगाएर मुटुमै बिझ्ने जवाफ फर्काउने घमण्डी तिनी... काँडावाली नै थिइन् । नजिक हुन चाहनेहरूको मन कर्णकटु अप्रिय वचनको घोचाइले रक्तमुछेल हुने हुँनाले कोही तिनीसँग आत्मीय साथी हुँन सक्दैनथे, चाहदैनथे । त्यसैले दसौँ वर्षदेखि तिनी एक्लै बसिरहेकी थिइन् ।
निकैजनाले तिनको रूखो जीवनमा माया पिरतीको बिरुवा उमार्ने कोसिस गरे तर असफल भए ।
टेम्के चखेवामुनि र कठैबरी डाँडामाथि रहेका कटुसका बोटहरूमुनि थुप्रै काँडे झुप्पाहरू देखेर विधुर अधबंैैसेलाई काँडावालीको सम्झना भयो । उसले सोच्यो— ‘काँडाहरूभित्र नै कटुसको दाना हुन्छ । काँडा छोडाएर पाइने दाना दाँतले टोकेर फुटाएपछि दिउल निस्कन्छ ।’
अधबैैसेले काँडावालीलाई यसरी पगाल्यो कि काँडावाली उसको मायालु भई । फूलवाली भई । दिलवाली भई । अन्तमा शुसील घरवाली भई ।
२०७६ फागुन १५, धरान
२४.
अम्रिसो
सानो गमलामा बाँसको बोन्साइ बिरूवा जागेको देखेर खुसी भएको थिएँ ।
करीब पाँच छ महिना स्याहारीसकेपछि टुप्पोमा झुप्पो देखिन थाल्यो ।
केही महिनामा झुप्पा स्पष्ट देखियो । केको बाँसको बोन्साइ बिरूवा हुन्थ्यो । अम्रिसो पो रहेछ । सानो गमलाको अम्रिसो ... न कुच्चो हुने न सजावटि बोन्साइ हुने !
जिन्दगीले झैँ झुक्कायो अम्रिसोले पनि !
२०७६फागुन १२, धरान
२५.
गुण
एकलासे बाटोमा कुकुरहरूको भुकाइ टोकाइका हल्लीखल्ली र खैलाबैलाले त्यतातिर मेरो ध्यान आकृष्ट हुन्छ ।
एउटा कुकुर हिलोमा भासिएको अवस्थामा पाँच छ वटा कुकुरहरूले घेरेर टोकिरहेका छन्, चिथोरीरहेका छन् । एक्लो कुकुर असहाय छ, अरु कुकुरहरूले त्यसको ज्यान लिनै लागेको देखेर म लौरोले हिर्काउदै अन्य कुकुरहरूलाई लखेट्छु ।
कुकुर घाइते भएको छ र शरीरको केही भागबाट रगत पनि बगिरहेको छ । हिलोमा भासिएकोले निस्कन सक्तैन । तानेर निकाल्छु ।
यति गरिसकेपछि म आफ्नो बाटो लाग्छु । कुकुर कातर भावकासाथ मलाई  केहीबेर पछ्याउछ । अन्य कुकुरहरू भागिसकेका थिए । सुरक्षित महसुस हुनासाथ त्यो कुकुर कृतज्ञताका लागि मतर्फ पुच्छर हल्लाउदै आफ्नो बाटो लाग्छ ।
कुनै कुनै समय म त्यो बाटो हिड्ने गर्छु । त्यो कुकुर मलाइ देख्नासाथ पुच्छर हल्लाउदै मेरो छेउमा आएर लुटुपुटु गर्दै भक्तिभाव देखाउछ, कृतज्ञता जाहेर गर्दछ ।
एक साँझ म पल्लो गाउँ त्यहि बाटो भएर जानुपर्ने भयो । बाटोमा दुई  कोष जति बाघ भालु ब्याँसो स्याल जस्ता हिंसक जानवरहरू भएको डरलाग्दो जङ्गल थियो । म एक्लै थिएँ र डराइरहेको थिएँ । जानैपर्ने काम थियो । जङ्गलछेउ त्यहि कुकुर भेटेँ । मलाई पछ्याउन थाल्यो । मैले लखेटेर धपाएँ तर नभागेर त्यसले जङ्गल नकाटुन्जेल मलाई साथ दियो । सकुशल जङ्गल पार भएकोमा म खुशी थिएँ । म त्यो कुकुरलाई आफूसँगै लैजान चाहन्थे तर त्यो जङ्गल पार हुँनासाथ मप्रति फर्केर एक पटक भुक्यो कृतज्ञताको भाव प्रकट गर्न । अनि फरक्क जङ्गलको बाटो दगुर्दै फर्कियो । म हेरेको हेरै भएँ, केही गर्न नै पाइएन ।
पल्लो गाउँको काम सकेर साथीभाइहरूका साथ म दुइ दिनपछि फर्किएँ । बीच जङ्गलमा सिनु गनाएकोले चारैतिर हेर्दा के देख्छु...जङ्गली जानवरहरूले मारेर खाएर छोडेको बिचरा त्यो कुकुरको आँधि लाश कुहेर गनाइरहेको !
हो, गुण भनेको एक पटक त हुन्छ ।
बिचरा त्यो कुकुरले मैले लगाएको एउटा गुण ज्यान दिएरै ति¥यो !
२०७६।६।१८, धरान
२६.
कुकुर
जब एक्लो भइन्छ, बाल्यकालदेखिका पुराना र जीवनका विभिन्न कालखण्डका घटनाहरूका सम्झना हुन्छ र त्यो सम्झनासँग कुकुरहरूको सम्झना पनि गाँसिएर आउछ ।
किरात लोककथामा कुकुर मानिसको कान्छो भाइ भएको कथा छ । होला र त नानीहरूको मिल्ने साथी कुकुर हुन्छ । म पनि चार वा पाँच वर्षको हुँदा मेरो जन्म गाउँ छिनामखुमा मेरो मिल्ने एउटा निक्खुर कालो काले नामको कुकुर थियो । घरको रखवारी गर्नामा खप्पिस थियो । नौलो मान्छेलाई घरमा ढिम्किन दिदैनथ्यो । अरूका लागि असाध्य छुच्चा थियो । टोक्न नै जाइलाग्थ्यो । कतिलाइ टोकि पनि सकेको थियो । त्यस्तै छुच्चा भएकोले कसले हो घाँटीमै काटेर घाइते बनायो । मान्छेको पनि दबाइपानी नभएको त्यो जमानामा त्यही घाउले काले मर्याे । त्यो मर्दा हामी सबै परिवार शोकाकुल भएका थियोँ । त्यो कालेको झझल्को अझै मेरो आँखामा कोहीकोही बेला आइरहन्छ ।
अर्काे लक्की कुकुर बोराबाँध मधेसमा आमाबुबाले पाल्नु भएको थियो । आमाले तालिम दिएर खडा बस्ने भएको थियो । मानिसहरूले खान थाले पछि खाने चिज नदिउन्जेल खडा भएर बसिरहन्थ्यो । खडा बस्ने त्यसको सीप त्यसका लागि पेट पाल्ने मेलो भएको थियो । त्यो सीपले त्यसलाई सबै केटाकेटीहरूले असाध्य मन पराउथे । त्यो चाहीँ बुढो भएरै मर्याे । त्यसलाई खाल्डा खनेर मान्छेलाई जस्तै सम्मानसाथ गाडेका थियौँ ।
अर्काे कुकुर मैले विवाह गरीसकेपछि धरानमा बस्दा पालेको टाइगर नामक कुकुर राम्रै थियो । भनेको बुझ्थ्यो र मान्थ्यो । तर के भयो कुन्नी एक दिन बौलाएजस्तो गरी भित्र बाहिर कुद्ने, मान्छेहरूलाइ खेद्ने गर्न थाल्यो । केटाकेटी वा अरू मान्छेलाइ टोक्यो भने अनेक झमेला हुने । मैले नै आग्लोले हिर्काएर आफ्नै कुकुर मारेँ । म अहिले पनि सम्झन्छु त्यो कुकुर बौलाएको थियो, थिएन टुङ्गो नगरी नमारेको भए हुन्थ्यो ।
बेली बेलाइती कुकुर पनि खुब राम्रो थियो । के भएर हो ? केही दिन केही नखाएकोले बिस्कुट चाहीँ खान्छ कि भनेर दिएँ । पुच्छर हल्लाएर कृतज्ञता ज्ञापन गर्याे र त्यो बिस्कुट लगेर जमिनमुनि पुरेर राख्यो । त्यो खान नसकेर नै म¥यो । पछि पो थाहा पाएँ घाँटि सुनिएर खानै नसक्ने भएको रहेछ । विचराले मन पर्ने बिस्कुट निको भएर पछि खान जमिनमुनि लुकाएको थियो तर खान पाएन । जीवनको नियती ...
अब अन्तमा हुन्ची कुकुरको बारेमा पनि बताइ हालौँ । पत्नी र म बिहानै डायलाइसिस गर्न बिराटनगर जाने गथ्र्यो, बसपार्कसम्म हामीलाई पुराउन सधैं जान्थ्यो । बसमा पनि चढ्न खोज्थ्यो । अरूले कराए पछि ओर्लन्थ्यो । एक पटक डायलाइसिस सकेर घर आउदा नातिनीले भनि...‘हुन्ची कुकुर निकै छठ्पटिएर म¥यो, विष खाएको थियो कि ... ’
मरी त गयो । माया लागेर के गर्ने ? पशु होस् वा मान्छे । मरिसकेपछि गर्नै पो के सकिन्छ र... फगत चुकचुकाउनु सिवाय ...!
२०७५ चैत ५, धरान ,ब्लाष्ट टाइम्स  २०७६ भदौ २१, शनिबार्र